Een gesprongen waterleiding, rookontwikkeling in een bedrijfspand of stormschade aan het dak vraagt om snel handelen. Juist in die eerste uren speelt de bereddingsplicht na een schadegeval een grote rol. U moet redelijke maatregelen nemen om verdere schade te voorkomen of te beperken. Wie niets doet terwijl dat wel mogelijk was, kan discussie krijgen met de verzekeraar over de uitkering.
Dat betekent niet dat u onder stress alle problemen zelf moet oplossen of ondoordachte risico’s moet nemen. De bereddingsplicht vraagt om verstandig en proportioneel handelen, passend bij de situatie. De vraag is steeds: wat mocht op dat moment redelijkerwijs van u worden verwacht?
Wat houdt de bereddingsplicht na een schadegeval in?
De bereddingsplicht is de wettelijke verplichting van een verzekerde om, zodra schade ontstaat of direct dreigt te ontstaan, redelijke maatregelen te treffen. Het doel is eenvoudig: voorkom dat de schade groter wordt dan nodig. Deze verplichting staat in artikel 7:957 van het Burgerlijk Wetboek en is meestal ook opgenomen in de polisvoorwaarden.
Een verzekeraar mag verwachten dat u ingrijpt als dat zonder onverantwoorde risico’s kan. Bij een lekkage kan dat bijvoorbeeld betekenen dat u de hoofdkraan dichtdraait, een installateur belt en spullen uit de natte ruimte haalt. Bij stormschade kan het redelijk zijn om een kapot raam tijdelijk af te dekken, zodat regen niet verder naar binnen slaat.
De plicht begint niet pas nadat een schade-expert is langsgekomen. Integendeel: wachten op toestemming terwijl de schade zichtbaar toeneemt, is vaak geen goed idee. Wel geldt dat u de oorzaak en omvang van de schade zo veel mogelijk moet vastleggen voordat herstelwerkzaamheden het bewijs wegnemen.
Redelijk handelen is iets anders dan alles zelf herstellen
In de praktijk ontstaat veel misverstand over het woord ‘redelijk’. U hoeft niet zelf een dak op te gaan na een storm of een onveilige elektrische installatie te repareren. Uw veiligheid, die van medewerkers en die van anderen gaat voor. Schakel in zulke gevallen een professionele hulpdienst, installateur, salvagebedrijf of aannemer in.
Ook hoeft u geen definitieve herstelopdracht te geven als alleen een noodvoorziening nodig is. Een tijdelijke afdekking, het droogzetten van een ruimte of het veiligstellen van voorraad is iets anders dan direct een volledige verbouwing starten. Voor omvangrijke herstelwerkzaamheden is het verstandig eerst contact op te nemen met de verzekeraar, tenzij uitstel aantoonbaar tot extra schade leidt.
Bij ondernemers speelt bovendien mee dat bedrijfsprocessen vaak doorlopen. Denk aan gekoelde voorraad die na een stroomstoring gevaar loopt, machines die droog moeten worden gehouden of een winkelpand dat na inbraak niet afsluitbaar is. Van een ondernemer mag doorgaans een actieve houding worden verwacht. Maar ook dan blijven de omstandigheden bepalend: het tijdstip, de bereikbaarheid van hulp, de beschikbare informatie en de ernst van het gevaar doen ertoe.
Welke maatregelen zijn meestal verstandig?
Na een schadegeval lopen schadebeperking, bewijs veiligstellen en de melding aan de verzekeraar vaak door elkaar. De juiste volgorde hangt af van de situatie. Als er acuut gevaar is, belt u eerst de hulpdiensten. Is de situatie veilig, dan kunt u schade beperken en tegelijk vastleggen wat u aantreft.
Praktische maatregelen zijn bijvoorbeeld het afsluiten van water, gas of stroom als dat veilig kan, het verplaatsen van zaken die nog niet beschadigd zijn, het tijdelijk afsluiten van een pand en het inschakelen van vakmensen voor noodherstel. Maak foto’s en video’s van de schade, de oorzaak voor zover zichtbaar en de getroffen ruimtes of goederen. Bewaar ook kapotte onderdelen, verpakkingen, facturen en onderhoudsgegevens wanneer die relevant kunnen zijn.
Meld de schade vervolgens zo snel mogelijk bij uw verzekeraar of tussenpersoon. Noteer met wie u spreekt, wanneer u belt en welke instructies u krijgt. Bevestig belangrijke afspraken zo nodig per e-mail. Dat lijkt administratief, maar kan later verschil maken als discussie ontstaat over wat u wel of niet mocht laten uitvoeren.
Bewaar facturen van noodmaatregelen
De kosten die u redelijk maakt om gedekte schade te voorkomen of te beperken, worden bereddingskosten genoemd. Denk aan de rekening van een loodgieter die een lekkage stopt, kosten voor tijdelijke beveiliging na een inbraak of huur van apparatuur om ruimtes te drogen.
Bewaar offertes, opdrachten, facturen, betaalbewijzen en een korte toelichting op de noodzaak van de maatregel. Vraag een ingeschakelde professional zo mogelijk op de factuur te vermelden wat is aangetroffen en welke acute voorziening is getroffen. Daarmee maakt u inzichtelijk dat het geen regulier onderhoud of vrijwillige verbetering betrof, maar een noodzakelijke maatregel tegen verdere schade.
Bereddingskosten worden vaak vergoed, soms zelfs wanneer de totale schade het verzekerde bedrag nadert of overstijgt. De precieze aanspraak hangt echter af van de wet, de polis en de omstandigheden. Een verzekeraar kan kritisch kijken naar kosten die buiten verhouding staan tot het te voorkomen nadeel, of naar werkzaamheden die niet dringend waren.
Wanneer kan een verzekeraar de uitkering verminderen?
Een schending van de bereddingsplicht leidt niet automatisch tot verval van de hele dekking. De kernvraag is of de schade groter is geworden doordat u redelijkerwijs te nemen maatregelen heeft nagelaten. Als dat verband ontbreekt, is een korting op de uitkering niet vanzelfsprekend.
Stel dat een ondernemer na een lekkage pas dagen later actie onderneemt, terwijl het water eenvoudig had kunnen worden afgesloten. De verzekeraar kan dan stellen dat een deel van de vervolgschade voorkomen had kunnen worden. Maar de verzekeraar moet wel concreet maken welke maatregelen mogelijk waren, waarom die redelijk waren en welk extra schadebedrag door het nalaten is ontstaan.
Anders ligt het wanneer u wel adequaat heeft gehandeld, maar verdere schade ondanks noodmaatregelen niet te voorkomen was. Een tijdelijk afgedekt dak kan bij uitzonderlijk zware regenval alsnog water doorlaten. Dat betekent niet zonder meer dat u uw verplichting heeft geschonden. Het recht verlangt inspanning die redelijk is, geen garantie op een perfect resultaat.
Ook een beroep van de verzekeraar op een polisvoorwaarde verdient een kritische beoordeling. Voorwaarden moeten duidelijk zijn en mogen niet verder gaan dan wettelijk is toegestaan. Zeker wanneer een verzekeraar dekking volledig weigert wegens vermeend stilzitten, is het zinvol om te laten toetsen of die reactie juridisch houdbaar is.
Let op bij opruimen en definitief herstel
De neiging om na een schade alles zo snel mogelijk op te ruimen is begrijpelijk. Toch kan een te grondige schoonmaak of volledige vervanging van beschadigde zaken het lastiger maken om de oorzaak en omvang van de schade vast te stellen. Dat kan weer discussie oproepen over de dekking.
Maak daarom eerst een ruime fotoreportage. Leg serienummers, labels, voorraadlijsten en beschadigde delen vast. Gooi beschadigde zaken niet weg voordat de verzekeraar of expert daarmee heeft ingestemd, behalve als bewaren onveilig, onhygiënisch of onmogelijk is. Leg in dat laatste geval vast waarom afvoer noodzakelijk was.
Bij noodherstel is het verstandig onderscheid te maken tussen tijdelijke maatregelen en definitieve oplossingen. Een afvoer die tijdelijk wordt hersteld om nieuwe waterschade te vermijden, kan direct nodig zijn. Een complete renovatie van de badkamer kan vaak wachten tot de oorzaak, dekking en herstelwijze zijn beoordeeld.
Wat als de verzekeraar vindt dat u te laat handelde?
Blijf bij een discussie over de bereddingsplicht feitelijk. Beschrijf de tijdlijn: wanneer ontdekte u de schade, welke stappen heeft u gezet, wie heeft u gebeld en waarom waren bepaalde maatregelen op dat moment niet mogelijk? Onderbouw dit met foto’s, berichten, facturen en verklaringen van betrokken vakmensen.
Accepteer niet zonder meer een algemene mededeling dat u ‘onvoldoende schadebeperkend’ zou hebben gehandeld. Vraag de verzekeraar om duidelijk te maken op welke polisvoorwaarde of wettelijke bepaling hij zich beroept, welke concrete maatregel u volgens hem had moeten nemen en welk deel van de schade daardoor zou zijn voorkomen.
Dat is vooral van belang bij grote brand-, water-, storm- of bedrijfsschadedossiers. De financiële gevolgen van een gedeeltelijke afwijzing kunnen aanzienlijk zijn, terwijl de beoordeling van uw handelen vaak genuanceerder ligt dan de eerste reactie van de verzekeraar doet vermoeden.
Wie na een schadegeval snel moet handelen, hoeft niet ook direct alle juridische gevolgen te overzien. Zorg eerst voor veiligheid en beperking van verdere schade, leg uw keuzes zorgvuldig vast en vraag tijdig advies als de verzekeraar uw handelen ter discussie stelt. BBS Advocaten kijkt daarbij niet alleen naar de polis, maar ook naar wat in uw concrete situatie redelijk van u kon worden verlangd.
